अनाहत चक्र

d

अनाहत चक्र छातीच्या मध्यभागी म्हणजेच हृदयाजवळ असते. याचा रंग हिरवा आहे. हे चक्र वायुतत्त्वाचे कारक आहे. गतिशीलता हा याचा सूक्ष्म गुणधर्म असून, स्पर्श हा याचा मूळ गुण आहे. मन व प्राण याचे ऐक्य या चक्रामध्ये होते. हृदय व फुप्फुस या छातीतील अत्यंत महत्त्वाच्या अवयवांवर या चक्राचे नियंत्रण असते. या चक्राच्या ठिकाणी असलेल्या वायुतत्त्वाचा स्पंदनमंत्र ‘ॐ यं’ आहे. या नादाने वायुतत्त्वाचे संतुलन होते.

आपल्या शरीरातील चलन-वलन, आकुंचन, प्रसरण व निरोधन हे वायुतत्त्वाच्या अधीन आहेत.

श्वासोच्छ्वास व रक्ताभिसरण ही महत्त्वाची कार्ये अनाहत चक्राच्या अधिपत्याखाली येतात. तसेच थायमस ग्रंथीवरही या चक्राचा ताबा असतो. अनाहत चक्र हे भाव-भावनांचे केंद्र आहे. याला शक्तीकेंद्रही संबोधले जाते. मनःशांती, आनंद, करुणा, दयाळू वृत्ती, कोमलता, नम्रता, सामंजस्य, संयम व संवेदनशीलता अशा भावनांचे हे केंद्र आहे. इतरांच्या शब्द किंवा क्रियेमुळे दुखावले गेल्यास, त्या भावनाही येथेच साठून राहतात. ज्याचे अनाहत चक्र सक्षम असते ती व्यक्ती स्वार्थ व परमार्थाचा समतोल राखू शकते.

ज्यावेळी अनाहत चक्राच्या कार्यकारीणीमध्ये दोष उत्पन्न होतात. तेव्हा,

हृदयविकाराचा झटका, धडधडणे,हृदयाचे अनियमीत ठोके, हृदयाचा आकार वाढणे, हृदयामध्ये भोक असणे, छातीत वेदना तसेच जुनाट खोकला, दमा, न्युमोनिया, एम्फसिमा, श्‍वास कमी पडणे, क्षयरोग, फुप्फुसाचे विकार, संसर्गजन्य विकार इ. शारीरिक व्याधी उद्भवू शकतात.

तसेच,

स्वार्थी व निर्दयी स्वभाव, स्वयंकेंद्रित एकलकोंडा स्वभाव, लोभी वृत्ती, काल्पनिक भीती, आभास होणे, अकारण दुःख करणे अशा मानसिक व्याधी उद्भवू शकतात.

स्वयंपूर्ण उपचारांद्वारे अनाहत चक्रातील दोषनिवारण करून ते सबल व संतुलित केले जाते, ज्यामुळे वरील सर्व आजारांचे निर्मुलन केले जाऊ शकते.